Μέση Ανατολή: Ο Τραμπ βλέπει υπογραφές σήμερα, το Ιράν φρενάρει - Συναγερμός στο Ισραήλ

Το ενδεχόμενο μιας συμφωνίας που θα μπορούσε να αλλάξει την τροχιά της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή βρίσκεται πλέον στο τραπέζι, όμως μέχρι αυτή την ώρα τίποτα δεν έχει «κλειδώσει» οριστικά.

Ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίζεται βέβαιος ότι οι ΗΠΑ και το Ιράν θα υπογράψουν σήμερα, Κυριακή 14 Ιουνίου 2026, μνημόνιο κατανόησης για την παράταση της εκεχειρίας, το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ και την επανεκκίνηση των συνομιλιών για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα. Η Τεχεράνη, ωστόσο, κρατά αποστάσεις, διαμηνύοντας ότι η υπογραφή δεν αναμένεται σήμερα, χωρίς να αποκλείει εξελίξεις μέσα στις επόμενες ημέρες.

Στο παρασκήνιο, η ισορροπία παραμένει εξαιρετικά εύθραυστη: το Πακιστάν, που έχει αναλάβει ρόλο διαμεσολαβητή, μιλά για συμφωνία που βρίσκεται πιο κοντά από ποτέ, το Ισραήλ εκφράζει έντονη δυσαρέσκεια και ο Μπέντζαμιν Νετανιάχου συγκάλεσε έκτακτο συμβούλιο ασφαλείας, καθώς στο Τελ Αβίβ εκτιμούν ότι οι όροι του υπό διαμόρφωση μνημονίου αφήνουν ανοιχτά κρίσιμα ζητήματα ασφαλείας.

Το θρίλερ της υπογραφής

Σύμφωνα με διεθνή μέσα, το σχέδιο που βρίσκεται στο τραπέζι προβλέπει ηλεκτρονική υπογραφή του μνημονίου, με τη συμμετοχή ΗΠΑ, Ιράν και των διαμεσολαβητών από Πακιστάν και Κατάρ. Το Axios μετέδωσε ότι η συμφωνία θα μπορούσε να υπογραφεί εξ αποστάσεως, κυρίως για λόγους πρακτικούς και διπλωματικούς, καθώς δεν υπήρξε κοινά αποδεκτός τόπος δημόσιας τελετής.

Ο Τραμπ, με ανάρτησή του στο Truth Social, ανέφερε ότι η συμφωνία «έχει προγραμματιστεί» να υπογραφεί σήμερα και ότι αμέσως μετά τα Στενά του Ορμούζ θα είναι «ανοιχτά σε όλους». Ο Αμερικανός πρόεδρος υποστήριξε επίσης ότι το Ιράν «δεν θέλει πλέον πυρηνικό όπλο», επιχειρώντας να παρουσιάσει το υπό διαμόρφωση πλαίσιο ως προσωπική διπλωματική νίκη.

Η ιρανική πλευρά, όμως, δεν επιβεβαιώνει το χρονοδιάγραμμα. Ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών του Ιράν, Εσμαΐλ Μπαγαεΐ, φέρεται να δήλωσε μέσω κρατικών μέσων ότι η υπογραφή του λεγόμενου «Μνημονίου της Ισλαμαμπάντ» δεν θα γίνει σήμερα, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο να υπάρξει συμφωνία «τις επόμενες ημέρες». Η διατύπωση αυτή δείχνει ότι οι συνομιλίες έχουν προχωρήσει, αλλά δεν έχει υπάρξει ακόμη κοινή πολιτική επιβεβαίωση από όλες τις πλευρές.

Τι προβλέπει το μνημόνιο

Με βάση όσα μεταδίδουν Reuters, Associated Press και Axios, το πρώτο στάδιο της συμφωνίας δεν λύνει το σύνολο των εκκρεμοτήτων, αλλά επιχειρεί να σταθεροποιήσει το πεδίο για 60 ημέρες.

Στον πυρήνα του μνημονίου φέρεται να βρίσκονται τρία σημεία: η παράταση της εκεχειρίας, η επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ και η έναρξη τεχνικών συνομιλιών για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Η Ουάσιγκτον επιδιώκει, σε επόμενο στάδιο, να υπάρξει συμφωνία για το απόθεμα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου της Τεχεράνης, ενώ Αμερικανοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι τα οικονομικά οφέλη προς το Ιράν θα δοθούν μόνο εφόσον η ιρανική πλευρά τηρήσει συγκεκριμένες δεσμεύσεις.

Η Τεχεράνη, από την άλλη, επιδιώκει άρση ή χαλάρωση κυρώσεων, πρόσβαση σε παγωμένα περιουσιακά στοιχεία και τερματισμό του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού. Ιρανικές πηγές επιμένουν επίσης ότι το ζήτημα των Στενών του Ορμούζ πρέπει να συνδεθεί με το δικαίωμα της χώρας να επιβάλλει χρεώσεις για υπηρεσίες διέλευσης, κάτι που η Ουάσιγκτον και άλλες δυτικές πρωτεύουσες θεωρούν προβληματικό.

Γιατί τα Στενά του Ορμούζ είναι το «κλειδί»

Τα Στενά του Ορμούζ δεν είναι απλώς ένα γεωγραφικό πέρασμα. Είναι μία από τις πιο κρίσιμες θαλάσσιες αρτηρίες του πλανήτη για την ενέργεια, καθώς πριν από την πολεμική κλιμάκωση από εκεί περνούσε περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων θαλάσσιων μεταφορών πετρελαίου.

Το κλείσιμο ή ο αυστηρός έλεγχος της διέλευσης έχει ήδη προκαλέσει πίεση στις διεθνείς αγορές, αύξηση στο κόστος ενέργειας και ανησυχία για εφοδιαστικές αλυσίδες που επηρεάζουν από τα καύσιμα μέχρι τα λιπάσματα και βασικά καταναλωτικά αγαθά.

Γι' αυτό και η επαναλειτουργία του Ορμούζ εμφανίζεται ως το πρώτο, άμεσο και πιο «μετρήσιμο» αποτέλεσμα που επιδιώκει η Ουάσιγκτον. Η Βρετανία και άλλοι διεθνείς εταίροι φέρονται έτοιμοι να στηρίξουν προσπάθειες αποναρκοθέτησης και αποκατάστασης της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας, θέμα που αναμένεται να τεθεί και στο περιθώριο της Συνόδου της G7 στη Γαλλία.

Αντιδράσεις μέσα στο Ιράν για τον Αραγτσί

Την ίδια στιγμή, η εσωτερική πίεση στην Τεχεράνη αυξάνεται. Βίντεο που μετέδωσε το ιρανικό πρακτορείο Fars και επικαλούνται διεθνή μέσα εμφανίζει διαδηλωτές στη Μασχάντ να φωνάζουν συνθήματα κατά του υπουργού Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί, κατηγορώντας τον ότι κάνει υπερβολικές παραχωρήσεις προς τις ΗΠΑ.

Σύμφωνα με τις ίδιες αναφορές, δεκάδες άνθρωποι συγκεντρώθηκαν έξω από κτίριο του υπουργείου Εξωτερικών, με ορισμένους να ζητούν την παραίτησή του. Η εικόνα αυτή δείχνει ότι ακόμη και αν υπάρξει υπογραφή, η συμφωνία δεν θα περάσει χωρίς πολιτικό κόστος στο εσωτερικό του Ιράν, όπου οι σκληροπυρηνικές δυνάμεις παραμένουν ισχυρές και αντιμετωπίζουν με καχυποψία κάθε συμβιβασμό με την Ουάσιγκτον.

Ο Αραγτσί είχε εμφανιστεί αισιόδοξος στην ιρανική τηλεόραση, λέγοντας ότι η χώρα του βγαίνει ενισχυμένη από τη σύγκρουση. Ωστόσο, οι αντιδράσεις δείχνουν ότι ένα μέρος του ιρανικού συστήματος εξουσίας θεωρεί πως η Τεχεράνη κινδυνεύει να χάσει το βασικό της διαπραγματευτικό χαρτί: τον έλεγχο της πίεσης στα Στενά του Ορμούζ.

Συναγερμός στο Ισραήλ

Στο Ισραήλ, η πιθανή συμφωνία έχει προκαλέσει έντονη ανησυχία. Ο Μπέντζαμιν Νετανιάχου αναμένεται να συνεδριάσει με το συμβούλιο ασφαλείας, καθώς Ισραηλινοί αξιωματούχοι εκτιμούν ότι το μνημόνιο δεν απαντά στα βασικά ζητήματα που έθετε το Τελ Αβίβ από την αρχή της σύγκρουσης.

Σύμφωνα με ισραηλινά μέσα, οι ενστάσεις επικεντρώνονται στο γεγονός ότι το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν δεν αντιμετωπίζεται άμεσα, αλλά μεταφέρεται σε τεχνικές συνομιλίες 60 ημερών. Παράλληλα, το πυραυλικό πρόγραμμα της Τεχεράνης και η στήριξη προς ένοπλες οργανώσεις στην περιοχή δεν φαίνεται να αποτελούν άμεσο και δεσμευτικό σκέλος του μνημονίου.

Ο ηγέτης της ισραηλινής αντιπολίτευσης, Γιαΐρ Λαπίντ, εξαπέλυσε σφοδρή κριτική στον Νετανιάχου, λέγοντας ότι η υπό διαμόρφωση συμφωνία δεν πετυχαίνει κανέναν από τους πολεμικούς στόχους του Ισραήλ: το καθεστώς της Τεχεράνης επιβιώνει, το πυραυλικό πρόγραμμα παραμένει και το Ιράν μπορεί να επανεκκινήσει το πυρηνικό του πρόγραμμα.

Η κριτική αυτή είναι ιδιαίτερα βαριά για τον Νετανιάχου, καθώς τον κατηγορεί ότι δεν κατάφερε να μετατρέψει τα στρατιωτικά πλήγματα σε στρατηγικό αποτέλεσμα. Με άλλα λόγια, το Ισραήλ βλέπει να διαμορφώνεται μια συμφωνία για την οποία δεν είχε τον πρώτο λόγο, αλλά θα κληθεί να ζήσει με τις συνέπειές της.

Πιέσεις και στις ΗΠΑ

Η συμφωνία προκαλεί αντιδράσεις και στο εσωτερικό των ΗΠΑ. Δημοκρατικοί νομοθέτες κατηγορούν τον Τραμπ ότι οδηγεί τη χώρα σε μια συμφωνία που δεν δικαιολογεί το κόστος του πολέμου, ενώ και σκληροπυρηνικοί Ρεπουμπλικανοί εκφράζουν επιφυλάξεις, φοβούμενοι ότι η Τεχεράνη θα βγει από τη σύγκρουση με οικονομική ανάσα και χωρίς επαρκείς δεσμεύσεις.

Ο Αμερικανός πρόεδρος, από την πλευρά του, επιχειρεί να παρουσιάσει το μνημόνιο ως συμφωνία «με βάση την απόδοση» και όχι ως άνευ όρων παραχώρηση. Η γραμμή του Λευκού Οίκου είναι ότι το Ιράν δεν θα λάβει οικονομικά οφέλη απλώς επειδή θα υπογράψει, αλλά μόνο εφόσον τηρήσει συγκεκριμένα βήματα.